Aktuelna situacija u međunarodnim odnosima i ratni sukobi koji se dešavaju u regionu Bliskog Istoka, izazvali su zabrinutost građana koji su ugovorili turistička putovanja za pojedine destinacije sa realizacijom od marta ove godine. Sektor turističke inspekcije primio je više poziva i mejlova građana, sa upitima u vezi uplaćenih putovanja, odnosno u vezi otkazivanja istih, kako za destinacije zahvaćene ratnim sukobima, tako i za destinacije za koje ne postoji preporuka nadležnih organa da u njih iz razloga bezbednosti ne treba putovati. 

Takođe, kao posledica navedene situacije, usledio je i značajan broj otkaza putovanja od strane putnika, a zatim i veći broj predstavki građana koje se odnose na uslove otkazivanja ugovora o putovanju, a koji je u prva četiri meseca ove godine trostruko veći od prethodne godine.

Način zaštite putnika u ostvarivanju prava za slučaj otkaza putovanja propisan je Zakonom o turizmu i Zakonom o zaštiti potrošača, a bliže se uređuje ugovorom o putovanju.

Dokumenti koji čine ugovor o turističkom putovanju su: opšti uslovi putovanja, program putovanja, potvrda o putovanju, vaučer i dr., koje turistička agencija uručuje putniku, neposredno, elektronskim putem ili na trajnom nosaču zapisa uz potvrdu putnika o prijemu tih dokumenata (potpisom ili elektronskim putem).

Pre zaključenja ugovora o organizovanju putovanja, organizator, odnosno posrednik je u obavezi da putniku pruži sve informacije na srpskom jeziku, i to o osnovnim karakteristikama usluga putovanja, prodajnoj ceni iskazanoj u jedinstvenom iznosu u istoj valuti, načinu plaćanja, kao i iznosu ili procentu cene koji treba da budu plaćeni kao depozit, mogućnosti da putnik raskine ugovor u bilo kom trenutku pre otpočinjanja turističkog putovanja, uz plaćanje odgovarajuće naknade u skladu sa zakonom i dr.

Predugovorne informacije organizator odnosno posrednik je dužan da putniku, pre zaključenja ugovora o organizovanom putovanju, pruži na razumljiv i neobmanjujući način.

Opštim uslovima putovanja uređuju se prava i obaveze organizatora putovanja i prava i obaveze putnika, između ostalog, i u vezi sa otkazom putovanja, kako od strane organizatora turističkog putovanja, tako i od strane putnika.

Organizator putovanja je dužan da utvrdi opšte uslove putovanja koje je, između ostalog, u obavezi da priloži prilikom registracije u Registru turizma i koji se objavljuju i javno su dostupni na sajtu Agencije za privredne registre.

Svaka promena u Opštim uslovima putovanja podrazumeva obavezu promene u Registru turizma, po unapred definisanoj proceduri. Opšti uslovi putovanja uređuju zajedničke, opšte, elemente svih putovanja određenog organizatora, pa se specifičnosti pojedinačnih putovanja utvrđuju programom putovanja i drugim dokumentima iz ugovora o putovanju.

Programom putovanja se definišu svi elementi konkretnog turističkog putovanja, čime se ostavlja prostor organizatoru da definiše pojedinosti i specifičnosti tog putovanja. Organizator putovanja je u obavezi da svaki program putovanja evidentira u Centralnom informacionom sistemu za turizam i ugostiteljstvo, a koji je pod ingerencijom ministarstva nadležnog za poslove turizma. U evidentirani program putovanja se ne mogu naknadno unositi izmene.

Ukoliko organizator putovanja otkaže ugovoreno turističko putovanje, dužan je da vrati putniku ukupno uplaćena sredstva u roku od 14 dana od dana otkaza putovanja.

Putnik može pre otpočinjanja turističkog putovanja u svakom trenutku odustati od ugovora o organizovanju putovanja. Ukoliko je reč o blagovremenom odustanku, organizator ima pravo na naknadu administrativnih troškova. Administrativni troškovi, saglasno Zakonu o turizmu, su troškovi turističke agencije u vezi sa izradom ugovora o organizovanju putovanja i druge dokumentacije koju je turistička agencija uručila putniku, a koji se odnose na tog putnika i to turističko putovanje.

U slučaju neblagovremenog odustanka putnika od ugovora, organizator ima pravo na naknadu predviđenu ugovorom i opštim uslovima putovanja, odnosno napred navedenim dokumentima. Visina naknade se izračunava uzimajući u obzir period preostao do otpočinjanja turističkog putovanja (tzv. skala otkaza).

Zakonima koji uređuju ovu oblast nije propisan raspon, ni visina nadoknade na koju organizator ima pravo u slučaju otkaza putovanja. Takođe, ovim zakonima nije isključena mogućnost organizatoru putovanja da predvidi više različitih skala otkaza odnosno načina izračunavanja naknade na koju organizator ima pravo u slučaju otkaza, kao ni da  ugovori posebne uslove za pojedine destinacije ili vrste turističkog putovanja, jer se radi o ugovornom, tj. obligacionom odnosu koji saglasnošću svojih volja prihvataju obe ugovorne strane.

U slučaju da je putnik potpuno ili delimično odustao od ugovora o organizovanju putovanja iz opravdanih razloga, a koji su utvrđeni zakonom,  organizator ima pravo na naknadu stvarnih troškova. Stvarni troškovi, saglasno Zakonu o turizmu, su troškovi turističke agencije u vezi sa organizacijom i realizacijom prodatog turističkog putovanja i u koje troškove se ne uračunava dobit, fiksni troškovi turističke agencije (zarade, komunalni troškovi, zakupi i sl.), troškovi marketinga, provizije i dr.

Savetujemo svim putnicima da pre zaključenja ugovora o turističkom putovanju pažljivo prouče sve elemente ugovora i da pre odabira turističkog putovanja uzmu u razmatranje različite ponude turističkih agencija, ne samo u pogledu programa putovanja i cene, već i drugih uslova (prava u slučaju otkaza – različite skale otkaza, posebni uslovi).

Prilikom zaključenja ugovora putnici svojim potpisom odnosno potvrdom o prijemu potvrđuju da su upoznati sa svim elementima ugovora, da ih prihvataju i da su im uručeni.

Posebno je važno naglasiti da se primenjuju oni uslovi koji su važili u vreme zaključenja ugovora o putovanju i da na osnovu tih dokumenata putnici ostvaruju svoja prava, dok usmene informacije nisu obavezujuće za organizatora putovanja.